Thứ Bảy, Tháng Năm 28, 2022
spot_img
HomeNhà đấtĐất mặn có đặc điểm gì? Nguyên nhân hình thành và các...

Đất mặn có đặc điểm gì? Nguyên nhân hình thành và các biện pháp cải tạo đất mặn hiện nay

92 / 100

Hiện nay, tình trạng đất bị nhiễm mặn đang là vấn đề quan trọng cần giải quyết, là hiện tượng nguy hiểm ảnh hưởng xấu tới sự sinh trưởng của nhiều loại cầy trồng và độ phì nhiêu của đất. Trước những hậu quả trên, việc nghiên cứu hiểu rõ các đặc điểm về đất mặn từ đó biết được nguyên nhân và đưa ra các giải pháp để cải tạo đất mặn là rất cần thiết. Vậy hãy cùng Mua bán tìm hiểu thêm nhé!

Đất mặn là gì? Đất mặn có đặc điểm gì?

Đất mặn là gì?

Đất mặn là loại đất chứa nhiều muối hòa tan (1- 1,5% hoặc hơn). những loại muối tan thường gặp trong đất là: NaCl, Na2SO4, CaCl2, CaSO4, MgCl2, NaHCO3… Những loại muối này có nguồn gốc khác nhau (nguồn gốc lục địa, nguồn gốc biển, nguồn gốc sinh vật học…), nhưng nguồn gốc nguyên thủy của chúng là từ các thành phần khoáng của đá núi lửa. Trong quá trình phong hóa đá, những muối này bị hòa tan di chuyển tập trung ở những dạng địa hình trũng không thoát nước.

Ở vùng nhiệt đới mưa nhiều như ở Việt Nam, sự phong hóa đá xảy ra mạnh mẽ, kể cả những loại muối khó tan như CaCO3, CaSO4… Cũng bị hòa tan và rửa trôi ra sông ra biển.

Đất mặn là gì? Những đặc điểm của đất mặn
Đất mặn là gì? Những đặc điểm của đất mặn

Đất mặn có đặc điểm gì?

Đặc điểm của đất mặn bao gồm:

  • Có thành phần cơ giới nặng, tỉ lệ sét từ 50% đến 60%, thấm nước kém. Khi ướt thì dẻo, dính. Khi khô thì co lại, nứt nẻ, rắn chắc, khó làm đất.
  • Đất chứa nhiều muối tan dưới dạng NaCl, Na2SO4 nên áp suất thẩm thấu của dung dịch đất lớn, ảnh hưởng đến quá trình hút nước và chất dinh dưỡng.
  • Đất có phản ứng trung tính hoặc kiềm yếu.
  • Nghèo mùn, nghèo đạm.
  • Hoạt động của vi sinh vật yếu.

Ở việt nam đất mặn được hình thành ở đâu?

Theo dọc đường biển trải dài từ Bắc vào Nam, ở Việt Nam có nhiều khu vực gần biển thường xuyên bị nhiễm mặn. Theo số liệu thống kê: đất mặn hiện nay có diện tích khoảng 1 triệu hecta và chiếm khoảng 3% diện tích tự nhiên cả nước. Tập trung chủ yếu ở Đồng bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL), ở đây đất mặn và nhiễm mặn chiếm hơn 700 ngàn ha , địa bàn bị mặn xâm nhập từ 30 – 40km vào sâu trong nội đồng. Ngoài ra, nhiều tỉnh duyên hải miền Trung có diện tích đất nhiễm mặn lên đến vài chục ngàn ha. Chẳng hạn như các tỉnh Quảng Bình, Hà Tĩnh, Ninh Thuận…

Bản đồ các vùng đất và độ ngập mặn ở đồng bằng sông Cửu Long
Bản đồ các vùng đất và độ ngập mặn ở đồng bằng sông Cửu Long

Nguyên nhân hình thành đất mặn

Có rất nhiều nguyên nhân là đất bị mặn, nhưng có hai nguyên nhân lớn dẫn đến hình thành đất mặn là do chủ quan và khách quan:

Nguyên nhân chủ quan

Do việc con người sử dụng nước đầu nguồn quá mức làm cho mực nước ở các sông thấp xuống dẫn đến đất bị nhiễm mặn do nước biển xâm lấn sâu vào trong nội địa.

Do quá trình sống và canh tác của con người gây tác động đến các đặc tính tự nhiên của đất. 

Ngoài ra, muối cũng có thể được tích tụ do tưới tiêu không hợp lý của con người vì nước thường lấy trực tiếp từ sông và thường chứa một lượng lớn muối khoáng (do nhận được từ các vùng đất khác nhau mà nó chảy qua). Khi tưới, vì một lý do nào đó hoặc do tưới quá nhiều, lượng muối này không được cây trồng sử dụng hết lại không bị rửa trôi đi nơi khác sẽ tích lại và làm cho đất ngày càng bị nhiễm mặn.

Nguyên nhân khách quan

Do ảnh hưởng của nước biển: thường xảy ra ở miền nhiệt đới, nước biển xâm nhập vào nội đồng theo sông ngòi khi thủy triểu lên cao, qua các trận mưa bão vỡ đê biển hoặc vào mùa khô khi nước ngọt của các con sông có lưu lượng thấp chảy ra biển, nước ngọt không đủ lực để đẩy nước biển khi thủy triều mạnh. Nước mặn vũng có thể theo các mao mạch, đường nứt trong đất, đi qua các con đê biển thấm sâu vào nội đồng.

Do mặn hóa lục địa: ở những vùng khô hạn và bán khô hạn, các loại muối khó tan vẫn còn lại trong đất, chỉ những muối dễ tan như: NaCl, MgCl, NaCl2…mới bị hòa tan, nhưng cũng không được vận chuyển đi xa, tích tụ ở những địa hình trũng không thoát nước dưới dạng nước ngầm. Do điều kiện khô hanh và mực nước ngầm cạn, muối được di chuyển và tạp trung lên lớp mặt do quá trình bốc hơi và thoát hơi nước.

Nguyên nhân hình thành đất mặn
Nguyên nhân hình thành đất mặn

Các nguyên nhân gây nên mặn hóa lục địa là:

  • Dâng nước mao quản từ nước ngầm (nguyên nhân chính)
  • Do gió chuyển muối cùng với bụi từ biển và các hồ nước mặn
  • Do giáng thủy rửa muối từ nơi có địa hình cao xuống thấp
  • Do sự khoán hóa xác thực vật ưu mặn trong chúng chứa nhiều muối
  • Do tưới tiêu không hợp lý

Do mặn hóa thứ sinh: ở những vùng khô hạn và bán khô hạn lượng mưa rất thấp (200 – 500 mm/năm), nền nông nghiệp có tưới và cần tưới là phổ biến. Do việc quản lý đất và dùng nguồn nước tưới bị nhiễm mặn, nên tầng đất mặt bị nhiễm mặn. Do tác động nhân sinh đã làm mặn hóa tầng đất mặn.

Các nhóm đất mặn

Đất được chia theo mức độ bị nhiễm mặn thành

  • Đất không mặn chứa lượng muối hoà tan ít hơn 0,35%
  • Đất mặn yếu từ 0,3-0,6%
  • Đất mặn mạnh 0,6-1%
  • Đất muối lớn hơn 1%

Dựa theo lượng anion trong đất, người ta phân đất mặn ra thành

  • Đất mặn clorit
  • Đất sunfat-clorit
  • Đất clorit-sunfat
  • Đất cacbonat – là kiểu mặn độc hại nhất vì rằng xođa trong đất phân giải, hình thành kiềm mạnh (Hidroxit natri)

Theo hàm lượng cation, đất mặn được phân thành:

  • Mặn Ca
  • Mặn Mg 
  • Mặn Ca–Na
  • Mặn Na-Ca
  • Mặn Na-Mg…

Tác hại của đất mặn

Đất mặn gây lên những tác hại như sau:

Gây hạn sinh lý

Việc dư thừa muối trong đất đã làm tăng áp suất thẩm thấu của dung dịch đất. Cây lấy được nước và chất khoáng từ đất khi nồng độ muối tan trong đất nhỏ hơn nồng độ dịch bào của rễ. Tức là áp suất thẩm thấu và sức hút nước của rễ cây phải lớn hơn áp suất thẩm thấu và sức hút nước của đất. Đất mặn thường ảnh hưởng đến một số hoạt động sinh lý của cây như:

  • Sự trao đổi nước của cây bị ảnh hưởng: Cây bị héo lâu dài.
  • Sự tổng hợp cytokinin bị ngừng: Ảnh hưởng đến các cơ quan của cây phía trên mặt đất.
  • Rễ cây bị ức chế trong việc hút khoáng: Cây bị thiếu năng lượng.
  • Sự vận chuyển, phân bố chất đồng hóa trong mạch libe bị kìm hãm: Các chất hữu cơ trên lá không thể tích tụ vào các cơ quan khác của cây.
  • Sự dư thừa các ion trong đất làm rối loạn tính thấm của màng: Quá trình trao đổi chất bị rối loạn, tích tụ nhiều axit – amin trong cây.
Tác hại mà đất mặn ảnh hưởng đến cây trồng
Tác hại mà đất mặn ảnh hưởng đến cây trồng

Kìm hãm sự sinh trưởng của cây

Sự xâm nhập mặn vào đất ảnh hưởng đến cây trồng rõ rệt nhất. Các loại cây trồng chịu mặn kém sẽ không thể sinh trưởng vì sự kìm hãm các chức năng sinh lý của cây. Nồng độ muối có trong đất càng cao thì càng kìm hãm sự sinh trưởng của cây trồng. Cây trồng không phát triển được, ảnh hưởng đến những vụ mùa tiếp theo. Tuỳ theo mức độ mặn và khả năng chống chịu mà cây giảm năng suất nhiều hay ít.

Các biện pháp cải tạo đất mặn

Biện pháp rửa trôi muối

Để cải thiện sự phát triển của những cây trồng tại nơi đất bị nhiễm mặn thì lượng muối phải được rửa trôi sạch sẽ. Rửa trôi muối trong đất sẽ làm rễ cây không bị hạn chế các hoạt động sinh lý của cây. Giúp cây hấp thu tốt dưỡng chất có trong đất. Các biện pháp rửa trôi muối bao gồm:
  • Nạo: Loại bỏ muối tích tụ trên bề mặt đất bằng biện pháp cơ học. Biện pháp này chỉ có hiệu quả tạm thời và việc rửa trôi muối vẫn là một vấn đề lớn.
  • Xả: Rửa sạch các muối tích tụ trên bề mặt bằng cách dội nước lên bề mặt đất, việc này giúp khử mặn các loại đất có vỏ muối trên bề mặt đất.
  • Rửa trôi: Quá trình rửa trôi được thực hiện bằng cách lắng đọng nước ngọt trên bề mặt và cho phép nó thấm vào đất. Đất được rửa trôi khi nước thoát mặn được thải ra ngoài hệ thống thoát nước dưới bề mặt mang theo muối rửa trôi ra khỏi đất. Biện pháp rửa trôi cũng cần thiết có một nguồn nước ngọt đáng tin cậy để có thể giúp đất giảm độ mặn.
Biện pháp rửa trôi muối làm giảm độ mặn của đất
Biện pháp rửa trôi muối làm giảm độ mặn của đất

Biện pháp thủy lợi

Trong quá trình rửa trôi muối cho đất, thì cần một lượng nước ngọt lớn để ngâm khu vực đất mặn. Nên hệ thống thủy lợi là biện pháp cung cấp nước hiệu quả nhất cho đất. Đây cũng là biện pháp cải tạo đất mặn quan trọng nhất. Đất có đủ nước tưới tiêu sẽ giúp loại bỏ muối ra khỏi vị trí nhiều muối. Bên cạnh đó còn giúp hạ thấp mực nước ngầm gây nguy hại cho rễ cây. Các phương pháp thủy lợi giúp giảm độ mặn của đất:
  • Ở các vùng gần biển, xây dựng các hệ thống đê điều ngăn nước biển xâm nhập.
  • Xây dựng đê điều hoặc sử dụng các bao nilon to trữ nước để tưới tiêu hàng ngày cho cây.
Việc này giúp cho cây có nguồn nước tưới đảm bảo. Tưới cây bằng nước ngọt nhiều sẽ giúp rửa trôi bớt độ mặn trong đất. Lâu ngày sẽ cải thiện được đất trồng. Giúp tăng năng suất cây trồng.
Biện pháp thủy lợi là biện pháp quan trọng nhất được người dân sử dụng rất nhiều
Biện pháp thủy lợi là biện pháp quan trọng nhất. Được người dân sử dụng rất nhiều

Biện pháp canh tác

  • Sử dụng kỹ thuật canh tác thích hợp như cày sâu không lật, xới nhiều lần, cắt đứt mao quản làm cho muối không bốc lên mặt ruộng.
  • Cày sâu, đưa các chất CaCO3, CaSO4 ở sâu trong đất lên phía trên mặt đất, cày phá đáy làm tơi xốp tầng đất đáy.
  • Tránh dùng nước mặn để tưới cho cây trồng, sẽ làm cho đất nhiễm mặn nhiều hơn.
  • Đất nhiễm mặn nên quá trình hút nước của rễ cây khó khăn. Vì thế để tránh sự bốc hơi nước của cây, nên tỉa cành, tạo tán và tỉa bớt hoa quả trong tình trạng này.
  • Tăng cường bón phân đạm, kali vào trong đất để bổ sung chất dinh dưỡng cho đất.
  • Luân canh: trên các vùng đất mặn, vùng sát biển thì có thể luân canh bằng cách nuôi trồng thủy, hải sản, tiếp theo là trồng cói và các cây chịu mặn, trong cùng là trồng lúa. 
Biện pháp canh tác nhằm đem lại hiệu quả cao
Biện pháp canh tác nhằm đem lại hiệu quả cao

Biện pháp sinh học

Chọn và lai tạo các loại cây trồng, các giống cây chịu mặn, điều tra, nghiên cứu và đề xuất các hệ thống cây trồng, vật nuôi thích hợp trên vùng đất nhiễm mặn. Trồng rừng trên đất mặn, bảo vệ rừng ngập mặn và các hệ sinh thái rừng ngập mặn.

Biện phát sinh học đã đem lại những điều kiện thuận lợi về giống cây trồng. Giúp cây trồng có khả năng thích nghi cao với độ mặn
Biện phát sinh học đã đem lại những điều kiện thuận lợi về giống cây trồng. Giúp cây trồng có khả năng thích nghi cao với độ mặn

Biện pháp bón vôi

Bón vôi cho đất mặn có tác dụng cung cấp lượng canxi lớn giúp cây trồng có thể thải độc, làm giải phóng lượng ion natri có hại ra khỏi bề mặt đất. Giúp tăng khả năng chống chịu với điều kiện đất mặn của cây trồng. Các quá trình trao đổi chất và hút khoáng của cây được thuận lợi.
 
Khi bón vôi, người ta thường dùng các loại vôi hoặc lân có chứa canxi để giúp cải tạo đất. Lượng vôi bón để cải tạo đất sẽ tùy vào loại đất và loại cây trồng:
  • Độ pH nhỏ hơn 3,5: Bón 2 đến 5 tấn vôi/ha.
  • Độ pH từ 3,5 đến 4,5: Bón 1 đến 2 tấn vôi/ha.
  • Độ pH từ 4.5 đến 5.5: Bón 0,5 đến 1 tấn vôi/ha.
Đất mặn sau khi bón vôi một thời gian cần bón thêm các phân hữu cơ, phân xanh để làm tăng độ mùn cho đất, giúp các vi sinh vật có lợi phát triển. Giảm tỷ lệ sét, các chất có hại trong đất.
Biện pháp bón vôi là biện pháp phổ biến và dễ dàng áp dụng nhất
Biện pháp bón vôi là biện pháp phổ biến và dễ dàng áp dụng nhất

Một số câu hỏi thường gặp về đất mặn

Đất mặn có độ ph bao nhiêu? 

Độ pH của đất mặn nằm trong khoảng từ 7 đến 8,5. Độ pH trong đất mặn khá cao, vì vậy cây trồng khó có thể hấp thu chất dinh dưỡng một cách bình thường. Lâu dần dẫn đến tình trạng thiếu hụt chất dinh dưỡng cho cây. Những đặc điểm của cây bị thiếu chất dinh dưỡng mà bạn cần chú ý, bao gồm: cành cây, lá cây bị vàng, xỉn màu; cây sinh trưởng và phát triển kém…

Đất mặn có độ ph bao nhiêu?
Đất mặn có độ ph bao nhiêu?

Đất mặn thích hợp trồng những loại cây nào?

Vì độ pH trong đất mặn khá cao nên chỉ có một số ít loại cây trồng có đặc điểm đặc trưng phù hợp mới có thể sống và phát triển tại đây. Tùy thuộc vào độ mặn của đất mà bạn có thể lựa chọn các loại cây trồng có khả năng chịu đựng phù hợp.

  • Đất mặn ít: Đậu phộng, tỏi, ngô, lúa,..
  • Đất mặn trung bình: bí xanh, đậu đũa, cam, quýt, bưởi, xoài…
  • Đất mặn: ổi, mít, xoài, nho, củ cải đường,…
  • Đất rất mặn: Sú, vẹt, đước, cói,..

Tuy nhiên, bạn cần phải kiểm soát và điều chỉnh độ mặn của đất phù hợp với loại cây trồng nhằm mang lại hiệu quả cao nhất.

Đất mặn thích hợp trồng những loại cây nào?
Đất mặn thích hợp trồng những loại cây nào?

>>> Xem thêm: Top 25 cây trồng ban công chịu nắng được ưa chuộng nhất

So sánh đất mặn và đất phèn

Tính chất chung của đất mặn và đất phèn là:

  • Đất có thành phần cơ giới nặng.
  • Độ phì nhiêu trong đất thấp (nghèo chất dinh dưỡng).
  • Hoạt động của vi sinh vật trong đất yếu.
  • Khi bị khô bề mặt đất nứt nẻ và cứng.

Điểm khách nhau của đất mặn và đất phèn:

Với đất mặn

  • Đất chứa nhiều loại muối tan như NaCl, Na2SO4 làm ảnh hưởng đến quá trình hút nước và chất dinh dưỡng của cây.
  • Đất mặn có phản ứng trung tính hoặc kiềm yếu.
  • Đất mặn có tỉ lệ sét cao 50 – 60%.

Với đất phèn

  • Đất rất chua.
  • Trong đất phèn có nhiều chất độc hại cho cây trồng: Al3+, Fe3+, CH4, H2S.
Trên đây là một số thông tin về đất mặnMua bán muốn chia sẻ với bạn. Tham khảo thêm tin đăng tại Muaban.net để cập nhật về thị trường nhà đất mới nhất nhé.
 
>>> Xem thêm:
BÀI VIẾT MỚI NHẤT
- Advertisment -spot_img

ĐỪNG BỎ LỠ